آشنایی با اوراق بدهی

آنچه در این آموزش میخوانید:

آموزش ها

اشتراک گذاری:

آخرین به روزرسانی :

16 مرداد 1403
همانگونه که افراد برای تصمیم‌های مالی زندگی خود گاها نیازمند گرفتن وام از بانک‌ها و سایر موسسات مالی و اعتباری می‌شوند، دولت‌ها و شرکت‌‌های دولتی و خصوصی نیز نیازمند ورود نقدینگی به چرخه اقتصادی خود می‌باشند. گاها به دلایل مختلف مانند حجم بسیار زیاد نقدینگی،‌ شرکت‌ها تمایلی به گرفتن وام از بانک‌ها و موسسات اعتباری ندارند. در نتیجه با فروش دسته‌ای از اوراق بهادار به نام اوراق بدهی یا اوراق قرضه، نقدینگی موردنیاز شرکت را تامین می‌کنند.

اوراق بدهی یا اوراق قرضه چیست

اوراق بدهی یا اوراق قرضه مانند وام بانکی می‌باشد با این تفاوت که در اینجا وام دهنده خریداران اوراق هستند و وام گیرنده دولت، نهاد و یا شرکت موردنظر می‌باشد. در واقع نهادها بزرگ به منظور تامین منابع مالی به جهت ورود به پروژه‌های اقتصادی و طرح‌های بزرگ، اوراق بهاداری تحت عنوان اوراق بدهی یا اوراق قرضه را به فروش می‌رسانند. این اوراق مانند سهام نمی‌باشد یعنی خریداران این اوراق هیچ‌گونه مالکیتی نسبت به سهام شرکت ندارند و صرفا مقداری دارایی در اختیار شرکت قرار داده‌اند و در نهایت پس از رسیدن زمان موعود شرکت ملزم است که این دارایی را همراه با سود درنظر گرفته شده به خریدار برگرداند.

آشنایی با اصطلاحات اوراق بدهی

برای آشنایی هرچه بیشتر با اوراق بدهی نیاز است تا ابتدا با برخی از اصطلاحات آشنا شویم.

اصل وام یا ارزش اسمی : مبلغ پرداخت شده به جهت خرید اوراق بدهی. این مبلغ در نهایت باید به خریدار پرداخت شود.

کوپن یا نرخ سود اسمی: نرخ بهره‌ای که خریدار به صورت دور‌ه‌ای از شرکت دریافت می‌کند. نرخ بهره ممکن است ثابت یا متغیر باشد. برای مثال اگر خریدار، اوراق بدهی ارزش اسمی ۱۰۰۰ تومان و نرخ سود ۲۰ درصد و پرداخت ۲ بار در سال را خریداری کرده باشد. هر ۶ ماه ۱۰ درصد ارزش اسمی یعنی ۱۰۰ تومان به او پرداخت می‌شود.

بازده : نرخ بهره‌ای که خریدار از شرکت دریافت می‌کند.

تاریخ سررسید : تاریخی که در ابتدا خریدار و شرکت هنگام خرید اوراق توافق می‌کنند. هنگام فرارسیدن این تاریخ مبلغ اولیه به علاوه سود باید به خریدار پرداخت شود.

قیمت بازاری یا قیمت فروش :  اگر خریدار قصد نداشته باشد تا پایان سررسید، اوراق بدهی خود را نگه دارد می‌تواند اوراق را به قیمت بازار به فروش برساند. قیمت بازاری اوراق بدهی مطابق با فاکتورهای مشخص، تعینن می‌گردد. لازم به ذکر است در این حالت قیمت فروش با ارزش اسمی یا اصل وام متفاوت می‌باشد.

نرخ سود تا سررسید : اگر خریدار از ابتدا اوراق بدهی را خریده باشد، نرخ سود تا سررسید برابر با همان سود اسمی می‌باشد. در غیر اینصورت یعنی اگر خریدار اوراق بدهی را پس از زمان اولیه خریداری کرده باشد،‌ نرخ سودی که به او تعلق میگیرد متفاوت خواهد بود. این سود بسته به شرایط متفاوت می‌تواند بیشتر یا کمتر از نرخ سود اسمی باشد.

ویژگی‌‌های اوراق بدهی

اوراق بدهی، ویژگی‌های متفاوتی دارند که آن‌‌ها را از دیگر اوراق بهادار متمایز می‌کنند.
  •  خریدار مالک هیچ‌گونه سهمی از شرکت نمی‌باشد
  •  خریدار در واقع طلبکار شرکت می‌باشد.
  •  خریدار در هیچ یک از مجامع شرکت نمی‌کند و در تصمیم‌گیری‌ها دخالتی ندارد.
  •  سود پرداختی به سهامداران، به خریداران اوراق بدهی پرداخت نمی‌شود.
  •  این دسته از اوراق ریسک کمتری برای سرمایه‌گذاری دارند.
  •  سرمایه گذاران با خرید این اوراق علاوه بر تنوع سبد خود، ریسک سرمایه گذاری خود را کاهش می‌دهند.

نحوه خرید و فروش اوراق بدهی

اوراق بدهی در بازار اصلی بورس و فرابورس قابل معامله می‌باشند. با جستوجو نام اوراق موردنظر می‌توان اوراق را خرید و یا فروخت. در هنگام خرید اوراق بدهی باید به این نکته توجه داشت که برخی از اوراق سود دوره‌ای پرداخت می‌کنند و برخی دیگر فاقد سود دوره‌ای می‌باشند. هم‌چنین شرکت برای داشتن مجوز فروش اوراق بدهی باید ویژگی‌های زیر را داشته باشد.
  •  شرکت باید سهامی عام باشد نه سهامی خاص
  •  از تاریخ ثبت شرکت باید بیشتر از ۲ سال گذشته باشد

انواع اوراق بدهی

 اوراق بدهی در بازار ایران به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. اوراق خزانه اسلامی (اخزا)، اوراق مشارکت و اوراق صکوک

اوراق خزانه اسلامی (اخزا)

این اوراق بدهی توسط دولت جمهوری اسلامی ایران منتشر می‌شوند. هدف از انتشار این اوراق تامین مالی و جبران کسری بودجه می‌باشد. ضامن این اوراق بدهی، وزارت اقتصاد کشور می‌باشد و هزینه پرداختی توسط خزانه داری کل کشور صورت می‌گیرد. از این رو سرمایه گذاری در این اوراق بسیار کم ریسک می‌باشد. این اوراق سود دوره‌ای (کوپن) ندارند و در تاریخ سررسید ارزش اسمی به همراه سود اسمی به خریدار پرداخت می‌شود.

 

اوراق مشارکت

این دسته از اوراق بدهی توسط شرکت‌ها منتشر می‌شود. هدف از انتشار این اوراق تامین مالی بودجه موردنیاز برای طرح‌ها و پروژه‌های بزرگ اقتصادی سودآور می‌باشد.

ارواق صٌکوک

صک در عربی به معنای چک می‌باشد و صکوک جمع مکسر آن به معنای اسناد است. استفاده از اوراق قرضه به جهت آنکه بر پایه پول می‌باشد و سود به آن تعلق می‌گیرد در تضاد با احکام اسلامی می‌باشد. در نتیجه برای ایجاد کردن شرایط معامله همسان با احکام اسلامی، اوراق صکوک یا اوراق قرضه اسلامی منتشر شده است.
اوراق صٌکوک انواع مختلف دارد : 
  •  اوراق اجاره
  •  اوراق مرابحه
  •  اوراق سلف
  •  اوراق مزارعه
  •  و …

معیارهای انتخاب اوراق بدهی

برای انتخاب اوراق بدهی همواره باید معیارهای متفاوتی در نظر گرفت.

اصول تنزیل

به فرآیند تعیین ارزش فعلی یک جریان نقدی یا یک مبلغ پولی که در آینده دریافت یا پرداخت می‌شود، اشاره دارد. این اصل بر اساس این فرض بنا شده است که یک دلار امروز بیش از یک دلار در آینده ارزش دارد، به دلیل قابلیت سرمایه‌گذاری و کسب بازده. برای محاسبه ارزش فعلی جریان‌های نقدی آینده، از نرخ تنزیل استفاده می‌شود که معمولاً نرخ بهره یا نرخ بازده مورد انتظار است.

نرخ سود سالیانه

نرخ سود سالیانه یکی از شاخص‌های مهم در خرید اوراق بدهی می‌باشد. نرخ سود سالیانه همانگونه که در بخش‌های قبل توضیح دادیم برابر با میزان سودی می‌باشد که شرکت به ازای خرید اوراق بدهی، با خریداران پرداخت می‌کند. اگر خریدار اوراق بدهی را از ابتدا خریداری نماید و تا تاریخ سر رسید نگه دارد، نرخ سود سالیانه برابر با نرخ سود اسمی می‌باشد.در غیر اینصورت در صورتی که پس از انتشار اوراق بدهی، خریداری شوند نرخ سود تا سررسید (YTM) به خریدار پرداخت می‌شود.

ریسک نکول

ریسک نکول یا ریسک اعتباری به احتمال عدم توانایی صادرکننده یک اوراق بدهی (مانند اوراق قرضه) در پرداخت سود یا بازپرداخت اصل سرمایه در زمان سررسید اشاره دارد. این ریسک برای سرمایه‌گذارانی که در اوراق بدهی سرمایه‌گذاری می‌کنند، مهم است زیرا تأثیر مستقیمی بر احتمال بازگشت سرمایه و سود سرمایه‌گذاری دارد.
ریسک نکول در شرایط اقتصادی نامطلوب، مانند رکود اقتصادی یا بحران مالی، افزایش می‌یابد زیرا توانایی شرکت‌ها و دولت‌ها در پرداخت بدهی‌های خود ممکن است کاهش یابد. این ریسک می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر بازده سرمایه‌گذاری‌ها و ثبات مالی سرمایه‌گذاران داشته باشد.

ریسک نقدشوندگی

ریسک نقدشوندگی به معنای این می‌باشد که سرمایه‌گذار نتواند برای اوراق خود مشتری پیدا کند و سرمایه خود را نقد کند. این مشکل زمانی پدید می‌آید که بازار دچار رکود اقتصادی شده باشد و حجم معاملات بسیار پایین باشد. 

سوالات متداول

۱ – اوراق بدهی چیست ؟ 

اوراق بدهی وامی است که افراد برای تامین مالی شرکت‌ها و کسری بودجه دولت در اختیار این نهادها قرار می‌دهند.

 

۲ – اوراق بدهی چگونه برای خریداران سود به همراه دارد ؟

اوراق بدهی دارای تاریخ سررسید هستند، پس از رسیدن به این تاریخ، اصل مبلغ خرید به همراه سود به خریدار پرداخت می‌شود. گاها در برخی اوراق، سود به صورت دوره‌ای تا قبل از تاریخ سررسید پرداخت می‌شود.

 

۳ – تفاوت خریداران اوراق بدهی و خریداران سهام در چیست ؟

خریداران اوراق بدهی هیچگونه مالکیتی در شرکت ندارند و در تصمیم‌گیری‌های شرکت دخالتی ندارند.

 

۴ – انواع اوراق بدهی کدامند ؟

اوراق خزانه اسلامی (اخزا)، اوراق مشارکت و اوراق صٌکوک انواع اوراق بدهی می‌باشند.

کلمات کلیدی:

این مقاله را به اشتراک بگذارید :